EMERGING AFRICA

The Last Frontier

Monday, Oct 22nd

Investeren in Afrika, de politieke risico's in 2011

Ook al is het investeringsklimaat in veel Afrikaanse landen afgelopen jaren sterk verbeterd, beleggen in Afrika gaat gepaard met politieke risico’s. Met de volksopstanden in Noord-Afrika, de impasse in Ivoorkust en verkiezingen in Nigeria, Kongo en Oeganda, staat het continent dit jaar een aantal zware beproevingen te wachten.

Zet Afrika dit jaar een nieuwe stap richting politiek volwassenheid? Of zijn de volksopstanden in Noord-Afrika en de politieke impasse in Ivoorkust een voorbode voor meer politieke onrust op het continent dit jaar? Dat laatste zou een trendbreuk zijn want sinds de jaren negentig nam in Afrika de politieke stabiliteit juist flink toe. Conflicten werden steeds sneller opgelost en in de kiem gesmoord. Het aantal burgeroorlogen verminderde drastisch, dictatoriale regimes maakten plaats voor democratisch gekozen regeringen en parlementen. Dat leidde in veel Afrikaanse landen tot gezondere overheidsfinanciën, economische hervormingen, meer transparantie, een vrijere markt,  een flinke toename van investeringen uit het buitenland en sterke economische groei. We spreken niet voor niets over emerging Afrika of ‘frontier market’ Afrika.

Maar de situatie in Noord-Afrika en Ivoorkust laat zien dat de politieke stabilteit nog altijd broos is in veel landen. De volksopstand in Tunesië toonde eens te meer aan dat het in Afrika niet zo veel zegt als een staat zich democratisch noemt. Het als stabiel te boek staande land veranderde van de ene op de andere dag in een slagveld. De regering bleek er allerminst een afspiegeling van de bevolking te zijn. President Ben Ali en zijn familie bestuurden het land volgens een duidelijke meerderheid als corrupte dictators en zijn inmiddels uit het land verjaagd. Hoe positief ook, het is nu de vraag wat de Tunesiërs ervoor terugkrijgen.

Ook in Egypte is de democratie volgens grote delen van de bevolking een wassen neus. In de straten van Caïro en Aleandrië roept men om het vertrek van de Egyptische president Mubarak die al dertig jaar de dienst uitmaakt in het land. Maar wederom is de vraag: wat krijgen de Egyptenaren ervoor terug als Mubarak straks het veld ruimt? Het economisch beleid van Egypte kon afgelopen jaren op de goedkeuring van buitenlandse investeerders rekenen. Na een machtswisseling is de vraag of dat nog steeds zo is. Het kan in Egypte ineens alle kanten opgaan. Voorlopig hebben investeerders er weinig vertrouwen in en duikelden de koersen op de Egyptische beurs, waar de index met blue chips afgelopen vier jaar nog 140% rendement boekte.

Is het probleem in Noord-Afrika vooral autoritaire leiders die er al veel te lang zitten en te veel macht naar zich toetrokken om verkiezingen nog fair te laten verlopen, in de rest van Afrika lijkt de democratie meer progressie te hebben gemaakt. In veel Afrikaanse landen onder de Sahara leiden verkiezingen niet tot  DDR-achtige uitslagen maar weten oppositiepartijen daadwerkelijk een vuist te maken. Het probleem is hier echter dat wisselingen van de wacht lang niet altijd even soepel verlopen. Zittende leiders willen soms simpelweg geen plaatsmaken als ze verkiezingen verliezen en  vechten de uitslagen aan, met vaak gevaarlijke politieke impasses tot gevolg. In Zimbabwe weigerde president Mugabe drie jaar geleden bijvoorbeeld te vertrekken toen hij ondanks zware intimidatie van zijn tegenstanders de verkiezingen verloor.  Ook in Kenia braken twee jaar geleden ernstige ongeregeldheden uit toen de zittende regering weigerde de macht te delen na verloren verkiezingen. In beide landen werd uiteindelijk door machtsdeling een burgeroorlog voorkomen.

Inmiddels is Ivoorkust aan de beurt. De zittende president Ghagbo verloor de verkiezingen maar vocht de uitslag aan. Het land verkeert sindsdien in een gevaarlijke politieke impasse die zomaar in een nieuwe burgeroorlog kan uitmonden die op zijn beurt weer kan overslaan naar omringende landen. Het is dan ook niet gek dat veel Afrikaanse landen militair willen ingrijpen.  Het nieuwe democratische en stabielere imago van Afrika staat op het spel.

De Zuid-Afrikaanse tak van de Standard Bank, een belangrijke investeerder op vrijwel het hele continent, onderscheidde onlangs acht Afrikaanse staten waar de politieke risico’s voor investeerders dit jaar groter dan normaal zijn. Naast Egypte, Ivoorkust en het zich opsplitsende Soedan prijken op het lijstje vooral landen waar dit jaar verkiezingen worden gehouden. Bijvoorbeeld Nigeria waar op 9 april verkiezingen staan gepland die nu al tot de nodige onrust in het land leiden. Investeerders geven desondanks hoog op over de mogelijkheden in Nigeria, dat met zijn 160 miljoen inwoners,  snelle economische groei en positieve ontwikkelingen op de consumentenmarkt als vooroplopend en het Brazilië van Afrika wordt gezien. Er valt voor heel Afrika dan ook veel te winnen als in het etnisch sterk verdeelde Nigeria straks de verkiezingen ordentelijk verlopen.

Ook voor de democratie in Kongo (DRC) wordt 2011 een cruciaal jaar. De zittende president Kabila krijgt bij de verkiezingen te maken met stevige oppositie.  Volgens Standard Bank zal hij waarschijnlijk een flinke graai in de staatskas doen om zijn campagne te financieren en uiteindelijk winnen. Maar blijft het ook rustig?  Zoals dat ook de vraag is in Zambia waar dit jaar mogelijk verkiezingen plaatsvinden en in Oeganda waar de verkiezingen wel eens tot een spannende strijd tussen de al jaren zittende president  Museveni en de oppositie kan uitlopen, met alle risico’s op betwiste uitslagen en een nieuw Zimbabwe vandien. In dat laatste land dringt Robert Mugabe overigens aan op verkiezingen later dit jaar. Het is gezien zijn track record echter onwaarschijnlijk dat deze zonder politiek geweld en intimidatie zullen verlopen.

Het is duidelijk dat investeerders in 2011 politiek gezien op hun hoede moeten zijn, ook in Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. Het gevaar op politieke onrust en zelfs burgeroorlogen blijft in een aantal landen op de loer liggen, zeker rond verkiezingen. Maar aan de andere kant is de druk uit het buitenland om conflicten vreedzaam en democratisch op te lossen toegenomen.  Een conflict leidt niet meer, zoals in het verleden, direct tot geweld. Afrikaanse leiders toonden zich afgelopen jaren, al dan niet onder druk uit het buitenland, meer en meer bereid om politieke conflicten vreedzaam op te lossen, bijvoorbeeld door de macht te delen. Het zou zomaar kunnen dat sub-Sahara Afrika juist dit jaar op die manier haar politieke volwassenheid toont.