EMERGING AFRICA

The Last Frontier

Sunday, Dec 17th

Zuid-Afrika

Als grootste en best ontwikkelde economie van Afrika wordt Zuid-Afrika ook wel de motor van het continent genoemd. Het land is verantwoordelijk voor zo’n 30% van het totale BBP van sub-Sahara Afrika. Investeerders gebruiken het land ook graag als springplank naar de rest van Afrika. Het Zuid-Afrikaanse bedrijfsleven, waaronder de sterke banken, heeft immers al grote belangen in de rest van Afrika en ervaring met- en kennis van zaken doen op het continent. Een belegging in een beursgenoteerd Zuid-Afrikaans bedrijf is daarom al gauw ook een een belegging in de rest van Afrika.

Sinds het einde van de apartheid in 1994 groeide de Zuid-Afrikaanse economie sterk. De juridische, communicatie-, energie- en transportsectoren zijn inmiddels redelijk goed ontwikkeld. De infrastructuur is zelfs uitstekend. Hetzelfde geldt voor de banken die de kredietcrisis van 2008 beter doorstonden dan die in Europa en Amerika. Naast de financiële sector is de mijnbouw de belangrijkste sector voor het land. Zuid-Afrika behoort tot de grootste goud-, platina- en steenkoolproducenten ter wereld.

Maar waar de formele economie zich goed met die van Europese landen kan meten, vertoont het land nog steeds ook veel kenmerken van een derdewereldland. Het land kampt nog altijd met een enorme kloof tussen rijk en arm, een verhoudingsgewijs grote informele economie, hoge criminaliteitscijfers en veel werkloosheid (officieel 25%). Sociale onrust en populistisch politiek beleid zoals de nationalisering van de mijnen vormen daarom een risico. De regering heeft zich onlangs voorgenomen om de werkloosheid naar 15% terug te brengen de komende jaren. Herstel van de exportgerichte industrie zou daarbij een uitkomst kunnen bieden. Maar tegelijkertijd maakt een sterke munt het lastig om met de lageloonlanden in Azië te concurreren.   

(Cijfers IMF)

De economische geschiedenis van Zuid-Afrika

De economie van Zuid-Afrika stelde tot begin negentiende eeuw weinig voor, behalve dat de VOC vanaf de zeventiende eeuw de Kaap als verversstation voor haar schepen gebruikte. In de loop van de negentiende eeuw veranderde dat toen achtereenvolgens diamanten en goud werden ontdekt respectievelijk in de buurt van Kimberley en Johannesburg. Een en ander leidde tot de komst van duizenden gelukzoekers en grote mijnbedrijven die tot vandaag de dag bestaan.
Na de Eerste Wereldoorlog, de vorming van de Republiek Zuid-Afrika en de politieke machtsovername door de Afrikaners/Boeren investeerde de overheid met succes in de industrie zodat de economie gevarieerder en moderner werd met naast de mijnen en landbouw ook industrie en later een belangrijke dienstverleningssector. Tussen 1945 en 1970 kende het land hierdoor maar ook dankzij alsmaar stijgende goudprijzen, een sterke economische groei. De wereldwijde recessie en de sancties vanwege het apartheidsbeleid gooiden in de jaren zeventig echter roet in het eten. Tussen 1975 en 1988 kwam de economische groei niet meer boven de 2% uit.  Na de eerste democratische verkiezingen in 1994 en de opheffing van de handelsembargo’s namen de export, binnenlandse vraag en buitenlandse investeringen weer sterk toe en beleefde het land een economische opleving. Het marktgerichte beleid van de regering wierp haar vruchten af. Begin deze eeuw groeide de economie jaarlijks met gemiddeld vijf procent. Door de ongebreidelde kredietverlening op tijd in te perken, wist het land in 2008 de financiële crisis redelijk te doorstaan. De recessie kwam er uitindelijk wel in 2009 maar in 2010 liet het land alweer zo'n 2,5 procent economische groei zien, mede dankzij de organisatie van het WK voetbal. De huidige economie bestaat voor 65% uit diensten, 31% uit industrie en 4% uit landbouw.

Mijnbouw Zuid-Afrika

De mijnbouw is samen met de banken nog altijd de belangrijkste sector voor de Zuid-Afrikaanse economie. De mijnen worden gedomineerd door grote multinationals als De Beers, BHP Biliton en AngloAmerican. Zuid-Afrika is ondanks uitputtting van de mijnen nog altijd de op drie na grootste goudproducent ter wereld. Ook steenkool is belangrijk, zowel voor de binnenlandse energievoorziening als de export. Verder is het land de grootste producent van platinum, dat onder meer wordt gebruikt in de auto- en telecomindustrie. Andere belangrijke grondstoffen zijn diamanten, asbest, fluorspar, ijzer, lood, mangaan, antimonium, nikkel, uranium en vermiculiet. Over het algemeen profiteerde de Zuid-Afrikaanse economie de laatste jaren enorm van de stijgende grondstofprijzen.

Financiële sector Zuid-Afrika

Zuid-Afrika beschikt over een goed ontwikkeld financieel systeem. De beurs van Johannesburg behoort tot de tien grootste ter wereld. Banken als Standard Bank, ABSA en Investec zijn op grote schaal operationeel in de rest van Afrika. Doordat minsiter Trevor Manuel al voor de kredietcrisis de ongebreidelde kredietverlening een halt toeriep, wisten Zuid-Afrikaanse banken in tegenstelling tot Amerikaanse en Europese concurrenten de afgelopen jaren prima op de been te blijven.

Landbouw Zuid-Afrika

Het gunstige en gevarieerde klimaat en de vruchtbare bodem stellen Zuid-Afrika in staat om bijna alle denkbare landbouwproducten te produceren. Anders dan in veel andere Afrikaanse landen wordt de landbouwsector niet gedomineerd door zelfvoorzienende keuterboeren maar door grootschalige landbouwondernemingen. De Zuid-Afrikaanse landbouwsector draagt gemiddeld 3 tot 4 procent bij aan het bruto binnenlands product (BBP) en samen met de agro-industrie zelfs 14 tot 20 procent. De landbouwsector voorziet in vrijwel de gehele lokale behoefte aan voedings- en genotmiddelen. Daarnaast wordt op grote schaal wijn (5e ter wereld), fruit en mais geexporteerd. Zuidelijk Afrika is bijvoorbeeld grotendeels afhankelijk van Zuid-Afrikaanse mais. De door de overheid voorgenomen herverdeling van land onder de zwarte bevolking, verloopt vooralsnog traag. Verreweg het meeste land is nog in handen van een relatief kleine hoeveelheid blanken boeren. 

Industrie Zuid-Afrika

De Zuid-Afrikaanse industrie maakt onder meer auto’s, machines, textiel en voedingsmiddelen. Ook is er metaal, staal en chemische industrie. De export van de industrie heeft de laatste jaren echter zwaar te lijden onder de sterke munt van het land, de rand. De eens bloeiende textielindustrie is daardoor zo goed als verdwenen naar lageloonlanden in Azië.

Kansrijke sectoren

De EVD beschouwt de watersector als een zeer kansrijke sector voor bedrijven uit Nederland. Het land wil iedere bewoner toegang geven tot schoon water maar kampt met een gebrek aan hoogwaardige technologie en hoogopgeleid personeel. Ook op het gebied van energie-opwekking, tuinbouw, transportinfrastructuur en logistiek beheer liggen er volgens de EVD kansen voor inveteerders in Zuid-Afrika.

Poltiek-economisch beleid Zuid-Afrika

De economische vooruitgang sinds 1994 is deels te danken aan het marktgerichte beleid van de nieuwe ANC-regering, ook wel GEAR (Growth, Employment and Redistribution) genoemd, dat zich op groei en buitenlandse investeringen richt. De grootste uitdaging voor de overheid is het terugdringen van de werkloosheid. Meer exportgerichte industrie zou een oplossing kunnen zijn. Maar de sterke munt maakt concurreren met lageloonlanden lastig. Waar Zuid-Afrika voorheen met een kapitaalvlucht te kampen had, probeert het land nu juist de kapitaalinstromen te beperken, onder meer door de rente te verlagen. Ook zijn inmiddels maatregelen aangekondigd om de foreign exchange controls in te perken. Deze maakte het tot nu toe lastig om geld vanuit Zuid-Afrika in het buitenland te stallen.

Bronnen: Zuid-Afrika Journaal, Worldbank, IMF, Tradeinvest, Wikipedia

Voor businesskansen en handelsmogelijkheden klik hier