EMERGING AFRICA

The Last Frontier

Monday, Aug 20th

WK voetbal hielp Zuid-Afrika uit recessie

In 2009 kromp de economie van Zuid-Afrika nog door de wereldwijde crisis. Mede door het WK voetbal laat Zuid-Afrika in 2010 naar verwachting weer 2,3 procent groei zien. Volgens Michael Power, strategist bij investeringsbank Investec, heeft het WK een positieve uitwerking gehad op Zuid-Afrika als investeerders- en toeristische bestemming. Daarmee is het grootste probleem, de structureel hoge werkloosheid, echter niet opgelost.

De Zuid-Afrikaanse economie daalde in 2009 door de wereldwijde crisis met 1,8 procent en zag in korte tijd zo’n 900.000 arbeidsplaatsen verloren gaan. Maar het land heeft zich in 2010 aardig hersteld van de eerste recessie in zeventien jaar. Mede door de organisatie van het WK voetbal groeit de economie dit jaar weer met 2,3 procent.  Naar verwachting zal de Zuid-Afrikaanse economie in 2012 (3,6 procent groei) weer in de buurt komen van de groeicijfers van voor 2008 toen het land lange tijd tegen de vijf procent groei per jaar noteerde.

Dat de Zuid-Afrikaanse economie in vergelijking met andere landen nog redelijk overeind bleef, dankte het land vooral aan een streng kredietbeleid. De ongebreidelde kredietverlening werd begin 2008 al ingeperkt waardoor niet een bank in grote problemen kwam toen de wereldwijde crisis zich aandiende. Maar ook de organisatie van het WK voetbal in 2010 speelde mee. Het succesvolle toernooi bracht in ieder geval 500 miljoen euro extra in het laatje. Niet dat de investeringen in het WK daarmee zijn terugverdiend. Sinds 2005 gaf de landelijke overheid zo’n 3 miljard euro uit aan de voorbereidingen op het voetbalevenement. Alleen al aan de infrastructuurwerken en stadions werd ongeveer 2 miljard euro besteed. Dat leverde veel tijdelijke arbeidsplaatsen op. De bouw van de stadions bezorgden bijvoorbeeld zo’n 130.000 mensen werk en veelal ook een opleiding.

Met name de retailsector, banken en het toerisme profiteerden van het WK voetbal en beleefden een opleving. Het mondiale evenement bood echter geen oplossing voor de structurele problemen van het land. Vooral de sterke rand blijft een knelpunt vormen voor exporteurs. De Zuid-Afrikaanse munt is afgelopen jaren steeds sterker geworden, vooral ten opzichte van de dollar. ‘We leiden hier een beetje aan de Dutch Disease,’ zegt Michael Power, hoogleraar economie en een prominente strategist bij de Zuid-Afrikaanse investeerdersbank Investec. ‘Door de enorme prijsstijgingen van grondstoffen kreeg Zuid-Afrika afgelopen jaren als grote exporteur van goud, platina, diamant en steenkool veel geld binnen. Dat leidde tot een sterke rand, precies zoals de Nederlandse gulden in de jaren zeventig in waarde toenam door de florerende gasexport. In beide landen had dat nadelige gevolgen voor de export. In Zuid-Afrika zijn sommige industrieën, zoals die van de textiel, vrijwel geheel naar lageloonlanden verdwenen.’

De hoge werkloosheid (ongeveer 25 procent) die dat teweegbracht, ziet Power als de grootste risicofactor voor investeerders in het land. Het WK heeft dat probleem nauwelijks kunnen verhelpen, temeer omdat de banen veelal tijdelijk waren. ‘Als we de werkloosheid niet snel omlaag krijgen, kan dat leiden tot populaire maar niet noodzakelijkerwijze goede maatregelen, zoals de nationalisering van de mijnen. We moeten in plaats daarvan een nieuw fundament onder de economie van Zuid-Afrika zien te leggen. Bij voorkeur met exportgerichte industrieën die een toegevoegde waarde geven aan producten die we hier al hebben.’

Power is wel optimistisch over de spin-off van het WK voetbal op lange termijn. Omdat het toernooi succesvol verliep, heeft men wereldwijd ingezien dat Zuid-Afrika de capaciteiten van een eerste wereldland heeft. Dat heeft veel angst weggenomen bij potentiële investeerders en toeristen.  ‘In het toerisme zit nog een enorme rek hier. Het jaarlijkse aantal buitenlandse bezoekers kan de de komende tien jaar met slim beleid verdubbelen.  Met name Noord- en Latijns-Amerikanen en Aziaten weten Zuid-Afrika steeds beter te waarderen en te vinden, zo bleek ook uit de ticketverkoop van het WK voetbal.’

In het voetspoor van de toeristen ziet hij door het WK ook de buitenlandse investeerders toestromen, zeker nu het WK voetbal als een katalysator heeft gewerkt voor infrastructuurverbeteringen. De transportsector maar ook de telecommmunicatie- en IT-sector zullen volgens hem daarvan profiteren. Afgelopen jaren is op de oceaanbodem rond Afrika een glasvezelkabel gelegd die voor veel snellere verbindingen zorgt. ‘Dat maakt Zuid-Afrika maar vooral ook het hele Afrikaanse continent natuurlijk alleen maar interessanter voor investeerders.  Er liggen nog enorme groeimogelijkheden in de rest van Afrika. Zuid-Afrika kan daarbij mooi als toegangspoort dienen. We hebben hier de kennis, ervaring en know-how die nodig is om op het continent zaken te doen.'